«Αγαθή η μοίρα σου, λοχαγέ Μαβίλη…»: Λορέντζος Μαβίλης, ο μυθικός ήρωας των Βαλκανικών Πολέμων



Ο Λορέντζος Μαβίλης γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1860. Το 1864 εγκαθίσταται στην Κέρκυρα, όπου και θα περάσει τα εφηβικά και μετεφηβικά του χρόνια. Θα αποκτήσει ευρεία μόρφωση, πρώτα στο θρυλικό εκπαιδευτήριο «Καποδίστριας» έχοντας λαμπρούς δασκάλους και για τα επόμενα δεκατέσσερα χρόνια σε πανεπιστήμια της Γερμανίας. Στη Γερμανία έμαθε συνολικά εφτά γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, ισπανικά, γερμανικά, λατινικά και σανσκριτικά. Ο φιλόλογος Μαβίλης επηρεάστηκε πολύ από τη φιλοσοφία του Καντ, του Νίτσε, του Φίχτε και του Σοπενάουερ. Με την ποίηση θα αρχίσει να ασχολείται στα 1893 με την παλιννόστησή του στην Κέρκυρα.


Το σονέτο, που ήταν το κύριο ποιητικό και εκφραστικό μέσο του παρνασσισμού, ήταν το είδος που καλλιέργησαν οι ποιητές της εποχής. Άλλωστε το 1895 ο Κωστής Παλαμάς (1859-1943) γράφει και δημοσιεύει τα σονέτα των Τραγουδιών της Πατρίδος μου. Ο Μαβίλης δεν μένει αμέτοχος στο νέο ρεύμα. Την πενταετία 1895-1900 θα δημοσιεύσει μερικά από τα καλύτερα σονέτα του, που αποτελούν, ίσως, τα καλύτερα σονέτα της νεοελληνικής ποίησης: «Ελιά», «Μούχρωμα», «Λήθη», «Καλλιπάτειρα» κ. ά.


Η περίπτωση του Λορέντζου Μαβίλη είναι τόσο ιδιαίτερη, αφού για πρώτη φορά στη νεοελληνική λογοτεχνία το καλλιτεχνικό έργο ενός λογοτέχνη είναι τόσο μεγάλο σε βάρος με τόσο μικρό ποσοτικά αποτέλεσμα. Στίχος δουλεμένος και ξαναδουλεμένος, γλώσσα μεστή από τις πιο όμορφες εκφράσεις της ποίησης και μια πλούσια ομοιοκαταληξία, εντελώς πρωτότυπη για την εποχή της.


Τα περισσότερα σονέτα του Μαβίλη είναι απαισιόδοξα στη θεματική τους και επηρεασμένα από τον πεσιμιστή Σοπενάουερ, αλλά και την ινδική φιλοσοφία. Η απαισιοδοξία των ποιημάτων του όμως δεν μπορούσε να κρύψει το ανώτερο ήθος και την ανθρώπινη ευγένεια, την περηφάνια και την αρχοντιά που χαρακτήριζαν τη ζωή του ποιητή και που πήγαζαν δροσερά και πρωτόφαντα μέσα από τα σονέτα του. Σε αυτά μπορεί κανείς να διακρίνει τη φυσιολατρία της ελληνικής υπαίθρου και την πατριδολατρία του ποιητή.


Λογοτεχνικά ο Μαβίλης συνδύαζε την επτανησιακή παράδοση με αυτήν του συμβολισμού, στην οποία είχε εντρυφήσει κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Γερμανία. Προσωπικά οι σοσιαλιστικές επιταγές συμπορεύονταν αρμονικά με το καθήκον απέναντι στην πατρίδα και τους νόμους. Αυτοί οι συγκερασμοί διαφορετικών μεταξύ τους αντιλήψεων ήταν που γεννούσαν τον ιδανισμό, ίδιον των Επτανησίων. Άλλωστε ο Μαβίλης συγκαταλέγεται στη μακρά εκείνη λίστα των λογίων που μας έδωσαν τα Επτάνησα: Διονύσιος Σολωμός, Ανδρέας Κάλβος, Νικόλαος Κουτούζης, Ανδρέας Λασκαράτος, Ιάκωβος Πολυλάς, κ.ά.


Όση επεξεργασία κρυβόταν πίσω από τα ποιήματά του, άλλη τόση αγάπη φανερωνόταν για την πατρίδα. Στα 1896 φεύγει αντάρτης στην Κρήτη, και την επόμενη χρονιά στην Ήπειρο, κατά τη διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 με δικό του εθελοντικό σώμα. Το 1909 αποφασίζει να συμμετάσχει στα κοινά και εκλέγεται βουλευτής Κέρκυρας. Στις 16/02/1911 ο λόγος του Μαβίλη στη Β΄ Αναθεωρητική Βουλή για το «γλωσσικό» άρθρο 107 του Συντάγματος αποτελεί την κορύφωση του γλωσσικού αγώνα για την καθιέρωση της δημοτικής απέναντι στην καθαρεύουσα. Η δυναμική φωνή του Μαβίλη, ενός από τους μεγαλύτερους υπερασπιστές της δημοτικής γλώσσας, της «χυδαίας» γλώσσας σύμφωνα με τους αντιπάλους της, αντηχεί στην αίθουσα: «Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει. Υπάρχουσι χυδαίοι άνθρωποι, και υπάρχουσι πολλοί χυδαίοι άνθρωποι ομιλούντες την καθαρεύουσαν…».


Όταν το 1912 θα ξεσπάσει ο Πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος, ο Λορέντζος Μαβίλης θα τα αφήσει όλα πίσω για χάρη της πατρίδας. Ζητά να καταταγεί ως στρατιώτης, αλλά λόγω ηλικίας δεν γίνεται δεκτός. «Τα λυρικά ποιήματα, τα σονέτα, τα πεζογραφήματα και οι μεταφράσεις δεν έχουν καμιά αξία, όταν η πατρίδα είναι δουλωμένη». Με αυτό το σκεπτικό, αν και σε προχωρημένη ηλικία, θα ενδυθεί το κόκκινο (για να μη φαίνεται το αίμα) χιτώνιο των Γαριβαλδινών αξιωματικών του Κόντε Αλέξανδρου Ρώμα και συνεπέστατος στην ιδεολογία του και τη βαθιά του, άχραντη αγάπη για την πατρίδα θα βρεθεί στο μέτωπο μαζί με τους συμπατριώτες του. Θα πολεμήσει γενναία μαζί με τους άλλους εθελοντές για την απελευθέρωση της Ηπείρου και θα καταλάβουν τα υψώματα του Δρίσκου. Όταν οι Οθωμανοί θα αντεπιτεθούν, ύστερα από τη συγκέντρωση δυνάμεων, ο Μαβίλης θα αρνηθεί να παραδώσει τις θέσεις του, παρά το γεγονός πως το τουρκικό πυροβολικό θα πυκνώσει τους κανονιοβολισμούς. Η πεζογράφος και ποιήτρια Ειρήνη Δενδρινού το 1915 περιγράφει τις τελευταίες στιγμές του Μαβίλη: «Ο ίδιος ο αρχηγός εσυμβούλεψε το βράδυ της 28 Νοεμβρίου 1912 την υποχώρηση. Στο πολεμικό συμβούλιο όμως ο Μαβίλης αντιστάθηκε όσο εδυνότουν και εξαιτίας του μόνο αποφασίστηκε να ακολουθήσει και την άλλη μέρα η απελπισμένη μάχη για την τιμή των όπλων. Ήταν ακόμη αυγή. Το σώμα αποδεκατιζότουν από τα τουρκικά κανόνια, κ’ ένας έπειτα από τον άλλο έπεφταν νεκροί οι αξιωματικοί του. Κι’ ο ποιητής επροχωρούσε άφοβος και αγέρωχος προς την κορφή του βουνού, μέσα σ’ ένα χαλάζι από σφαίρες και ανάμεσα στες οβίδες που έσπαιναν ολόγυρά του. Κ’ ένα βόλι του πέρασε πέρα-πέρα το πρόσωπο, χαλώντας του τα δύο μάγουλα και πολλά δόντια».


Αυτός είναι και ο τρόπος θανάτου του μεγάλου Έλληνα ποιητή. Ο Λορέντζος Μαβίλης θα αφήσει την τελευταία του πνοή στο Δρίσκο, έπειτα από ηρωική αντίσταση, στις 28 Νοεμβρίου 1912. Μία σφαίρα θα του τρυπήσει το στόμα και, καθώς θα μεταφερθεί μέχρι το πρόχειρο νοσοκομείο που βρισκόταν σε κάποιο εξωκκλήσι του Δρίσκου, ένα δεύτερο θραύσμα θα τον χτυπήσει στο πρόσωπο και τον λάρυγγα. Το τέλος του είναι ανάλογο ενός μεγάλου άνδρα, σύμφωνα με τα αρχαιοελληνικά ιδανικά, αφού θα θυμίσει αυτόν του Πάνδαρου, του ομηρικού ήρωα της Ιλιάδας, όπου ένα εχθρικό βέλος του τρύπησε τα δόντια και του έκοψε τη γλώσσα.


Στο στημένο χειρουργείο θα συναντηθεί με τον Αλέξανδρο Ρώμα, τον τραυματισμένο επικεφαλής των Γαριβαλδινών. Ο Λορέντζος Μαβίλης θα σταθεί προσοχή και ο Ρώμας θα τον συγχαρεί για τον ηρωισμό του. Αυτός είναι που θα πει την τελευταία κουβέντα στον ετοιμοθάνατο Μαβίλη: «Αγαθή η μοίρα σου, λοχαγέ Μαβίλη». Το αίμα που κυλούσε και πάγωνε τον λαιμό του ποιητή δεν του επέτρεπε να μιλήσει. Μετά τη σύντομη φράση που περικλείει όλη τη ζωή του Μαβίλη, ο μεγάλος Επτανήσιος ποιητής θα αφήσει την τελευταία του πνοή, χωρίς να μιλήσει. Δεν χρειαζόταν όμως. Ό,τι ήταν να πει, το είχε πει αμέσως μετά τον θανατηφόρο τραυματισμό του στον συμπολεμιστή του, Νικόλαο Καρβούνη, καθώς μετέφεραν τον τραυματισμένο Μαβίλη έξω από το πεδίο της μάχης. Θα φροντίσει ώστε τα τελευταία του λόγια να είναι αντάξια του ηρωισμού και των ιδανικών του και να αντηχούν το καλύτερό του ποίημα, που το έγραψε η ίδια του η ζωή: «Επερίμενα πολλές τιμές από τούτον τον πόλεμο, αλλά όχι και την τιμή να θυσιάσω τη ζωή μου για την Ελλάδα μου».


Ολοκληρώνουμε αυτή την παρουσίαση με δύο στίχους του ίδιου του ποιητή ως ποιητικό μνημόσυνο, θαρρείς για να ξορκίσουν εκείνα το φονικά, μοιραία βόλια που του στέρησαν τη ζωή. Οι ακόλουθοι είναι οι καταληκτικοί στίχοι του σονέτου «Ελιά»: «Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν/ και άλλες ψυχές της ψυχής σου αδερφάδες».



Βιβλιογραφία

Mario Vitti, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, εκδ. Γνώση, Αθήνα 2003.

Βασίλης Δ. Αναγνωστόπουλος-Κώστας Φωτάκης, Λεξικό συγγραφέων, Βιογραφίες-Εργογραφίες, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2000.

Γιώργης Γιατρομανωλάκης, «Ο ποιητής-πολεμιστής Λορέντζος Μαβίλης», εφ. Το Βήμα, 13/10/2002.

Κ. Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Από τις πρώτες ρίζες ως την εποχή μας, εκδ. Γνώση, Αθήνα 2000.

Αυγουστίνος Ζενάκος, «Σαραντάπορο-Γιαννιτσά-Μπιζάνι 1912-1913», εφ. Το Βήμα, 11/05/2003.

Έμυ Λαμπρινοπούλου, Επτανήσιοι ποιητές, «Ιθάκη», σειρά ντοκιμαντέρ, 1988, αρχείο ΕΡΤ.

Λορέντζος Μαβίλης, Τα ποιήματα, εκδ. Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, Αθήνα 2003.

Λίνος Πολίτης, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1998.



Επιμέλεια

ΣΤΡ(ΠΖ) Δρουγαλάς Κωνσταντίνος, ξεναγός Πολεμικού Μουσείου Θεσσαλονίκης

Φιλόλογος-Απόφοιτος Μεταπτυχιακού Μεσαιωνικών και Νεοελληνικών Σπουδών του Α.Π.Θ.

ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

------

ΤΗΛΕΦΩΝΟ +30 2310 249803

FAX +30 2310 893731

------

EMAIL 

warmuseumthessaloniki@yahoo.gr

SOCIAL MEDIA

------

  • Facebook
  • YouTube
  • TripAdvisor
TC_LL-01.png
COPYRIGHTS

------

Copyright © Πολεμικό Μουσείο Παράρτημα Θεσσαλονίκης

All Rights Reserved

Designed by samarasconstantinos

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now