Η συνεισφορά του Υγειονομικού Σώματος κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους(1912-1913)




Οι Βαλκανικοί πόλεμοι του 1912-1913 αναμφισβήτητα αποτελούν ιστορικό ορόσημο στην Νεότερη Ιστορία της Ελλάδας και μία από τις μεγαλύτερες εξάρσεις του έθνους. Κατά τους πολέμους αυτούς οι Έλληνες αδελφωμένοι σε εθνική πανστρατιά και με ζηλευτή ομοψυχία αποδόθηκαν σε ένα τιτάνιο αγώνα. Αποτέλεσμα αυτού ήταν η Ελλάδα να βγει νικήτρια τόσο στον πρώτο  Βαλκανικό εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όσο και στον δεύτερο εναντίον της Βουλγαρίας.

Η συνεισφορά της υγειονομικής υπηρεσίας του Ελληνικού στρατού στην νικηφόρα έκβαση των Βαλκανικών πολέμων ήταν καθοριστική. Ήδη από το 1897 άρχισε να αναδιοργανώνεται με την ουσιαστική καθοδήγηση του Γάλλου γενικού αρχίατρου Odilot Arnaud σε τρεις διαδοχικές φάσεις που οροθετούνται από ισάριθμα προεδρικά διατάγματα το 1904, το 1910 και το 1912, λίγο πριν την κήρυξη του πολέμου. Έτσι σύμφωνα με τον νέο κανονισμό προβλέπονταν η συγκρότηση νέων ευκίνητων χειρουργείων, διακρινόμενων ανάλογα με τα μέσα μεταφοράς που χρησιμοποιούν και τις μονάδες που υποστηρίζουν σε τύπου Α (ορεινά χειρουργεία εκστρατείας) και τύπου Β (πεδινά χειρουργεία εκστρατείας). Για την επάνδρωση και την υποστήριξή τους συγκροτούνται δύο νέες μονάδες, η Μοίρα Τραυματιοφορέων και το Νοσηλευτικό Τμήμα.



Νοσοκομεία εκστρατείας στην Βέροια.

Μετά την κήρυξη του Α’ Βαλκανικού πολέμου στα τέλη του Σεπτεμβρίου το 1912 η επιστράτευση η οποία ακολούθησε δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα καθώς αρκετοί έφεδροι αξιωματικοί υγειονομικού απουσίαζαν στο εξωτερικό και άλλοι δεν προσήλθαν εγκαίρως. Αναπόφευκτα λοιπόν τις πρώτες μέρες του πολέμου οι υγειονομικές μονάδες να έχουν σημαντικές ελλείψεις σε προσωπικό. Εκτός των άλλων υπήρχαν και επιπλέον προβλήματα που οφείλονταν είτε στην έλλειψη μεταφορικών μέσων είτε στην απουσία προηγούμενης εκπαίδευσης του επιστρατευομένου προσωπικού. Τέλος δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο νέος κανονισμός που τέθηκε σε ισχύ πέντε μόλις μέρες πριν την κήρυξη του πολέμου δεν ήταν γνωστός σε ορισμένους αξιωματικούς με αποτέλεσμα την λανθασμένη σύσταση και οργάνωση πολλών μονάδων. Ωστόσο αφού κάλυψε τα κενά και τις ελλείψεις που παρουσιάστηκαν στην αρχική φάση, το υγειονομικό σώμα κατάφερε να διεξάγει με επιτυχία την περίθαλψη πολυάριθμων τραυματιών, την διακομιδή τους στα μετόπισθεν και την διατήρηση της υγειονομικής κατάστασης του στρατεύματος σε ικανοποιητικό βαθμό.

Κατά την διάρκεια των πολέμων το υγειονομικό σώμα καλέστηκε να αντιμετωπίσει διάφορα νοσήματα που απειλούσαν τα ελληνικά στρατεύματα. Παρουσιάστηκαν αρκετά μεμονωμένα κρούσματα λοιμωδών νόσων όπως μηνιγγίτιδας, φυματιώσεως, τυφοειδούς πυρετού, ευλογιάς καθώς και οξεία νοσήματα του αναπνευστικού. Επιπλέον υπήρξαν και κρούσματα ιλαράς. Οι συνέπειες των νόσων αυτών περιορίστηκαν στο ελάχιστο από την άμεση  επέμβαση του υγειονομικού σώματος.

Η μεγαλύτερη ωστόσο απειλή κατά τους Βαλκανικούς πολέμους ηχούσε στο όνομα χολέρα. Η χολέρα αποτελούσε την μεγαλύτερη μάστιγα του 19ου  αιώνα. Η νόσος αυτή θα αποτελέσει τεράστιο κίνδυνο τόσο για τις ελληνικές δυνάμεις όσο και για των άλλων βαλκανικών λαών.

Η επιδημία της χολέρας πρωτοεμφανίστηκε στον Τουρκικό και στον Βουλγαρικό στρατό στην περιοχή της Τσατάλτζας. Για την καταστολή της επιδημίας, καθώς η νόσος αποδεκάτιζε τον βουλγαρικό στρατό, ο βασιλιάς της Βουλγαρίας Φερδινάνδος μετακάλεσε από την Βιέννη τον διάσημο καθηγητή της μικροβιολογίας  Kraus μαζί με την ομάδα του.



Ο βασιλιάς της Βουλγαρίας Φερδινάνδος.

Κατά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο δεν παρουσιάστηκε χολέρα ούτε στον ελληνικό στρατό ούτε στις περιοχές που είχε καταλάβει. Για να οργανωθούν ωστόσο επιχειρήσεις όπως σχεδιάζονταν τότε, χωρίς όμως να πραγματοποιηθούν, στην περιοχή της Καλλίπολης ελήφθησαν από τον χειμώνα του 1913 προκαταρκτικά μέτρα για την προφύλαξη του ελληνικού στρατού από την χολέρα. Μετά από εισήγηση του καθηγητή Κωνσταντίνου Σάββα, επίτιμου Αρχίατρου και του Γενικού Αρχίατρου Π. Μανούσου παρθήκαν τα ακόλουθα μέτρα:

  1. Εφοδιασμός του Μικροβιολογικού εργαστηρίου Θεσσαλονίκης με ποσότητα θρεπτικού υλικού και οργάνων

  2. Ενίσχυση του Απολυμαντηρίου με φορητούς απολυμαντικούς κλιβάνους, συσκευές φορμόλης και απολυμαντικών φαρμάκων

  3. Σύσταση απολυμαντικών συνεργείων

  4. Προμήθεια από την Ευρώπη επαρκούς ποσότητας αντιχολερικών εμβολίων για τον εμβολιασμό του στρατεύματος και των κατοίκων.

Παρόλα αυτά ο κίνδυνός μετάδοσης της νόσου στις ελληνικές δυνάμεις ήταν ορατός. Η μετάδοση θα μπορούσε να γίνει από μικροβιοφορείς Βούλγαρους στρατιώτες που θα επέστρεφαν από την περιοχή της Τσατάλτζας είτε στην παλαιά Βουλγαρία είτε σε περιοχές όπου συνυπήρχαν και Έλληνες. Τελικά στις 11 Μαΐου του 1913 εμφανίστηκε το πρώτο θανατηφόρο κρούσμα χολέρας στον ελληνικό στρατό σε οπλίτη του πέμπτου Συντάγματος Πεζικού. Τις επόμενες μέρες παρουσιάστηκαν άλλα έντεκα ακόμη κρούσματα με την νόσο να παίρνει μορφή επιδημίας λόγω της ταχύτατης επέκτασής της.


Μετά την εμφάνιση των πρώτων κρουσμάτων χολέρας με εντολή του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου αναλαμβάνει την γενική διεύθυνση αγώνα κατά της χολέρας ο Κωνσταντίνος Σάββας σε συνεργασία με τον Π. Μανούσο. Τα τελικά μέτρα που πάρθηκαν και εφαρμόστηκαν στο στάδιο αυτό ήταν:

  1. Κάθαρση πλοίων που προέρχονταν από επιχόλερα μέρη

  2. Εγκατάσταση Υγειονομικών Ζωνών και Λοιμοκαθαρτηρίων

  3. Γενικός εμβολιασμός των στρατιωτών με αντιχολερικό εμβόλιο

  4. Έκδοση και διανομή οδηγιών προφυλάξεως από την νόσο σε όλες τις στρατιωτικές μονάδες και τους κατοίκους τις Θεσσαλονίκης.


Απόκομμα εφημερίδας, Μακεδονία 28/3/1913

Λόγω του γεγονότος ότι κατά τον εμβολιασμό των μονάδων παρατηρήθηκαν μεγάλες ελλείψεις εμβολίων, άρχισαν οι προσπάθειες για την Παρασκευή ελληνικού αντιχολερικού εμβολίου στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην κατεύθυνση αυτή συνέβαλε και ο Ο. Αρνό της Γαλλικής Στρατιωτικής Αποστολής ο  οποίος μαζί με τον φαρμακοποιό Κωνσταντίνο Βαρούχα έθεσε στην διάθεση του εργαστηρίου ότι υλικό του ζητήθηκε από την Στρατιωτική Φαρμακαποθήκη και απέσπασε στο εργαστήριο αυτό 4 στρατιώτες φοιτητές της ιατρικής και 5 νοσοκόμους. Οι προσπάθειες ευδοκίμησαν και μέχρι τις 15 Ιουνίου 1913 παρασκευάστηκε η πρώτη ποσότητα ελληνικού εμβολίου.


Ο αντιχολερικός εμβολιασμός ήταν ο μόνος που οι στρατιώτες δέχονταν ευχαρίστως και αντλούσαν από αυτό θάρρος γιατί πίστευαν ότι ήταν ήδη εξασφαλισμένοι από την νόσο. Τελικά η υγειονομική υπηρεσία εμβολίασε συνολικά 150.000 στρατεύσιμους και σε συνεργασία με πολίτες ιατρούς 350.000 κατοίκους των περιοχών της Μακεδονίας. Παρά όλες τις δυσχέρειες το έργο της υγειονομικής υπηρεσίας του Στρατού ήταν επιτυχημένο. Με τις δράσεις της περιόρισε αρκετά τα κρούσματα της χολέρας τόσο στο Στρατό όσο και στον άμαχο πληθυσμό. Ενδεικτικά τα κρούσματα χολέρας στον Στρατό άγγιξαν τα 2.500 άτομα με 515 θανάτους και στον άμαχο πληθυσμό 2.700 άτομα με 1150 θανάτους. Αντίθετα σύμφωνα πάντα με τον Αρνό οι Βούλγαροι είχαν πάνω από 15.000 κρούσματα με 8.000 νεκρούς και οι Σέρβοι περισσότερα από 10.000 κρούσματα με 4.000 νεκρούς.


Αποδείχθηκε περίτρανα ότι η μέθοδος των εμβολιασμών ήταν η πιο αποτελεσματική στην αντιμετώπιση της επιδημίας και η μικροβιολογία ως επιστήμη και ως τεχνική ενισχύθηκε τόσο στον ελλαδικό όσο και στον διεθνή χώρο. Τα άνωθεν στοιχεία υπογραμμίζουν την τεράστια συμβολή του Υγειονομικού Σώματος στους δύο πολέμους κατά τα έτη 1912- 1913 όπου και συντέλεσε τα μέγιστα στην διατήρηση της ακεραιότητας του στρατεύματος. Ο ρόλος του ήταν καθοριστικός για την θετική έκβαση των Βαλκανικών πολέμων και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να λησμονείται.



Βιβλιογραφία

Γενικό Επιτελείο Στρατού, Η Υγειονομική Υπηρεσία κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912 – 1913

Γενικό Επιτελείο Στρατού, www.army.gr

ΒΙΟΤΥΠΟΣ Α.Ε. - Ιατρικό Διαγνωστικό Κέντρο, www.biotypos.gr

Ταχυδρόμος - Πανθεσσαλική Εφημερίδα, www.taxydromos.gr


Επιμέλεια

ΣΤΡ(ΥΓ) Γκαμπέλης Νικόλαος, ξεναγός Πολεμικού Μουσείου Θεσσαλονίκης,

Φαρμακοποιός A.Π.Θ.

ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

------

ΤΗΛΕΦΩΝΟ +30 2310 249803

FAX +30 2310 893731

------

EMAIL 

warmuseumthessaloniki@yahoo.gr

SOCIAL MEDIA

------

  • Facebook
  • YouTube
  • TripAdvisor
TC_LL-01.png
COPYRIGHTS

------

Copyright © Πολεμικό Μουσείο Παράρτημα Θεσσαλονίκης

All Rights Reserved

Designed by samarasconstantinos

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now